Cem Gök – Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bir işletmenin mali durumunu anlamak istediğimizde ilk baktığımız yerlerden biri bilançodur. Kasada ne kadar para var, banka hesaplarının durumu nedir, müşterilerden ne kadar alacak bulunuyor, stokların değeri ne kadar, işletmenin bankalara ve satıcılara ne kadar borcu var?
Bunların tamamı önemlidir. Zaten bilanço olmadan bir işletmenin mali yapısı hakkında sağlıklı bir değerlendirme yapmak oldukça güçtür.
Fakat meslekte zaman geçirdikçe şu ayrımın daha önemli hale geldiğini düşünüyorum:
“Bilanço işletme hakkında çok şey söyler ama işletmenin kendisi değildir.”
Çünkü gerçek hayattaki bir işletme, finansal tablolarda gördüğümüz hesaplardan çok daha fazlasıdır.
Aynı 10 Milyon TL Alacak, Aynı Şey midir?
İki şirket düşünelim.
Her iki şirketin bilançosunda da 10 milyon TL ticari alacak bulunsun.
Sadece bilançodaki rakama baktığımızda iki işletmenin alacak yapısı birbirine benzer görünebilir. Fakat biraz daha yakından bakalım.
Birinci şirketin müşterileri düzenli ödeme yapıyor. Alacakların büyük bölümü henüz vadesi gelmemiş faturalardan oluşuyor ve şirket ortalama 30–45 gün içerisinde tahsilatını gerçekleştiriyor.
İkinci şirkette ise yine 10 milyon TL alacak var. Ancak müşterilerin bir kısmı ödeme güçlüğü yaşıyor. Bazı alacaklar uzun süredir tahsil edilememiş, bazı müşterilerle hukuki süreç başlamış, bazılarının ise ne zaman ödeme yapacağı belli değil.
Bilançoda iki şirket için de aynı başlığın altında 10 milyon TL görebiliriz.
Peki bu iki rakamın ekonomik anlamı gerçekten aynı mıdır?
Bence değildir.
Rakamı anlamak için bazen rakamın arkasındaki ilişkiye bakmak gerekir. Alacağın kimden olduğu, ne zamandır beklediği ve tahsil edilme ihtimali en az tutarı kadar önemlidir.
İşte finansal tablo ile ekonomik gerçeklik arasındaki mesafe burada ortaya çıkmaya başlıyor.
5 Milyon TL Stok Her İşletmede 5 Milyon TL midir?
Benzer bir durum stoklarda karşımıza çıkar.
İki işletmenin bilançosunda da 5 milyon TL stok olduğunu varsayalım.
Birinci işletme hızlı tüketilen ve sürekli talep gören ürünler satıyor. Deposundaki ürünlerin önemli kısmını kısa sürede satışa dönüştürebiliyor.
Diğer işletmenin deposunda ise uzun zamandır hareket görmeyen ürünler bulunuyor. Bazılarının modası geçmiş, bazılarının müşterisi azalmış, bazı ürünlerin satılabilmesi için ciddi iskonto yapılması gerekiyor.
Muhasebe kayıtlarında her ikisinin de stokları vardır.
Ancak işletme sahibinin karşı karşıya olduğu ekonomik durum aynı değildir.
Bu yüzden bilanço okurken yalnızca “Ne kadar stok var?” sorusunu sormak bana yeterli gelmiyor.
Bir sonraki soru şu olmalı:
“Bu stok ne kadar sağlıklı?”
Çünkü bazen işletmenin varlığı olarak gördüğümüz bir rakam, işletmenin en önemli sorunlarından birini içinde taşıyor olabilir.
Bankadaki Para Her Zaman Güç Göstergesi midir?
Tersinden bir örnek verelim.
Bir şirketin banka hesabında yüksek miktarda nakit bulunduğunu düşünelim. İlk bakışta oldukça güçlü bir mali yapı izlenimi verebilir.
Ancak birkaç gün sonra ödenecek yüksek tutarda vergi, SGK, maaş, kredi taksiti veya tedarikçi borcu varsa bankada gördüğümüz paranın tamamını işletmenin serbestçe kullanabileceği bir kaynak olarak değerlendiremeyiz.
Bu yüzden tek başına banka bakiyesine bakarak da işletmenin güçlü veya zayıf olduğuna karar vermek doğru olmaz.
Muhasebede rakam önemlidir.
Ama rakamın hangi şartlar altında var olduğu da önemlidir.
Peki Müşteri Sadakati Bilançonun Neresinde?
Konuyu biraz daha ileri götürelim.
Yirmi yıldır faaliyet gösteren bir işletme düşünelim. Düzenli müşterileri var. Sektörde tanınıyor. Tedarikçileri şirkete güveniyor. İşletme sahibi piyasayı çok iyi biliyor. Çalışanların önemli bir bölümü uzun yıllardır şirkette.
Şimdi bilançoyu açalım.
Kasayı bulabiliriz. Bankayı bulabiliriz. Alacakları, stokları, makineleri, taşıtları ve borçları bulabiliriz.
Peki müşterinin işletmeye duyduğu güven hangi hesapta?
İşletme sahibinin yirmi yıllık sektör tecrübesini hangi satırda göreceğiz?
Bir çalışanın yıllar içerisinde edindiği bilgi ve deneyimin bilanço değeri nedir?
Tedarikçinin bu firmaya duyduğu güven nedeniyle sağladığı ticari kolaylığı hangi hesapta izleyeceğiz?
Bu unsurların ekonomik değeri olmadığı söylenebilir mi?
Bence söylenemez.
Hatta bazı işletmelerde şirketin geleceğini belirleyen esas güç tam olarak bunlar olabilir.
Ancak muhasebenin her ekonomik gerçeği aynı biçimde ölçmesi ve finansal tablolarda ayrı bir kalem olarak göstermesi mümkün değildir.
Bu durum bilançonun eksik veya yanlış olduğu anlamına gelmez.
Bilançonun belirli bir amaç ve belirli kurallar çerçevesinde hazırlanmış bir finansal tablo olduğunu gösterir.
Rakamların Göstermediği Riskler de Var
Aynı meseleye bu kez olumlu değerler üzerinden değil, riskler üzerinden bakalım.
Bir işletmenin bilançosu bugün oldukça güçlü görünebilir.
Ancak toplam satışlarının yüzde 70’ini tek bir müşteriye yapıyorsa ne olacak?
O müşterinin kaybedilmesi halinde şirketin birkaç ay içerisinde ciddi bir gelir problemiyle karşılaşması mümkündür.
Ya da işletmenin en önemli ustası, satış personeli veya yöneticisi ayrılmak üzere olabilir.
Şirketin büyük bir sözleşmesi birkaç ay sonra sona erebilir.
Piyasaya yeni ve güçlü bir rakip girmiş olabilir.
İşletmenin kullandığı teknoloji eskimeye başlamış olabilir.
Hatta işletme sahibi yıllardır kurduğu şirketten yorulmuş ve artık işi devam ettirmek istemiyor olabilir.
Bunların her biri işletmenin geleceği açısından son derece önemlidir.
Fakat bilanço tarihindeki rakamlara baktığımızda bunların hepsini doğrudan göremeyebiliriz.
İşte bu nedenle finansal tablolar bize geçmiş ve mevcut durum hakkında çok güçlü bilgiler verirken, işletmenin geleceğini anlamak için bazen rakamların dışına çıkmamız gerekir.
Kârlı Bir İşletme Neden Nakit Sıkıntısı Çeker?
Meslekte sık karşılaştığımız sorulardan biri şudur:
“Kâr ediyoruz ama neden sürekli para sıkıntısı çekiyoruz?”
Aslında bu soru da bilanço ile işletmenin gerçek hayatı arasındaki ilişkiyi güzel anlatıyor.
Şirket satış yapmış ve kâr etmiş olabilir. Ancak satışların önemli bölümü vadeli ise para henüz tahsil edilmemiştir.
Tahsil edilen para yeni stoklara bağlanmış olabilir.
Şirket yatırım yapmış olabilir.
Kredi anaparası ödenmiş olabilir.
Ortak işletmeden para çekmiş olabilir.
Dolayısıyla gelir tablosunda gördüğümüz kâr ile banka hesabındaki nakit aynı şey değildir.
İşletme sahibi açısından ise mesele son derece somuttur:
“Vergisini ödediğim kâr nerede?”
Bu soruya sadece gelir tablosundaki dönem kârını göstererek cevap veremeyiz. İşletmenin nakit akışını, alacaklarını, stoklarını, yatırımlarını ve finansman yapısını birlikte değerlendirmek gerekir.
Rakam tek başına cevap değildir. Bazen cevabın başlangıç noktasıdır.
Bilanço Bir Fotoğraf mıdır?
Muhasebede sık kullanılan bir ifade vardır:
“Bilanço işletmenin belirli bir tarihteki fotoğrafıdır.”
Bu benzetmenin öğretici bir tarafı olduğunu kabul ediyorum. Ancak bana göre tek başına yeterli değil.
Çünkü fotoğraf dediğimiz şeyde bile kadraj vardır.
Fotoğrafın içine girenler olduğu gibi dışında kalanlar da vardır.
Bilanço da işletmenin ekonomik hayatındaki her unsuru aynı biçimde göstermez.
Muhasebe kuralları içerisinde tanımlanabilen, ölçülebilen ve finansal tablolara aktarılabilen unsurları bize sunar.
Dolayısıyla ben bilançoyu işletmenin kendisi olarak değil, işletmenin belirli bir tarihte muhasebe diliyle ifade edilebilen tarafı olarak görmeyi daha doğru buluyorum.
Bu küçük gibi görünen ayrım, bilanço yorumlama biçimimizi tamamen değiştirebilir.
Mali Müşavir Sadece Bilançoyu Değil, İşletmeyi de Okumalı
Buradan mesleğimiz açısından önemli olduğunu düşündüğüm başka bir noktaya geliyoruz.
Bir mali müşavir bilanço hazırlayabilir. Aktif ve pasif toplamını kontrol edebilir. Hesapların bakiyelerini inceleyebilir. Vergi karşılıklarını hesaplayabilir.
Bunların hepsi mesleğimizin vazgeçilmez parçalarıdır.
Ancak müşteriye gerçekten değer katmak istiyorsak bir adım daha ileri gitmemiz gerektiğini düşünüyorum.
Örneğin 10 milyon TL alacak gördüğümüzde:
“Bu alacakların ne kadarı gerçekten tahsil edilebilir?”
5 milyon TL stok gördüğümüzde:
“Bu stokların ne kadarı hareket ediyor?”
Yüksek satış rakamı gördüğümüzde:
“Satışların ne kadarı birkaç müşteriye bağımlı?”
Kâr gördüğümüzde:
“Bu kâr neden nakde dönüşmüyor?”
Borç gördüğümüzde:
“Bu borcun vadesi geldiğinde işletmenin ödeme gücü olacak mı?”
diye de sormalıyız.
Çünkü işletme sahibi çoğu zaman bizden yalnızca geçmişte ne olduğunu öğrenmek istemiyor.
Asıl öğrenmek istediği şey şudur:
“Benim işletmemin durumu nasıl?”
Bu sorunun cevabı bazen tek bir mali tabloda bulunmaz.
Doğru Bilanço, Yanlış Yorum
Burada özellikle bir ayrım yapmak gerekiyor.
Bilanço ile işletmenin aynı şey olmadığını söylemek, bilançonun güvenilir olmadığı anlamına gelmez.
Tam tersine, sağlıklı bir değerlendirme yapabilmenin ilk şartlarından biri doğru hazırlanmış finansal tablolardır.
Sorun çoğu zaman rakamda değil, rakamdan çıkardığımız sonuçta ortaya çıkar.
10 milyon TL alacak vardır. Bu bilgi doğru olabilir. Ama yalnızca bu rakama bakıp “şirketin 10 milyon TL güçlü alacağı var” sonucuna ulaşmak yanlış olabilir.
5 milyon TL stok vardır. Bu da doğru olabilir. Ama “şirket istediği anda bu stoku 5 milyon TL nakde çevirebilir” demek başka bir iddiadır.
Dolayısıyla mesleki değerlendirmede iki farklı doğrulukla karşı karşıyayız.
Birincisi:
“Rakam doğru mu?”
İkincisi:
“Bu rakama verdiğimiz anlam doğru mu?”
Bence ikinci soru önümüzdeki yıllarda mali müşavirlik mesleği açısından giderek daha önemli hale gelecek.
Teknoloji Rakamı Getirecek, Peki Anlamını Kim Verecek?
Muhasebe hızla dijitalleşiyor.
E-faturalar otomatik aktarılıyor. Banka hareketleri sistemlere çekiliyor. Belgeler yazılımlar tarafından okunuyor. Yapay zekâ uygulamaları finansal verileri çok kısa sürede analiz edebiliyor.
Yakın gelecekte bugün saatlerimizi alan birçok teknik işlem çok daha kısa sürede yapılacak.
Bu durumda meslek açısından asıl değer nerede oluşacak?
Bana göre cevaplardan biri burada yatıyor:
“Rakamı üretmekten, rakamı anlamaya doğru gitmek zorundayız.”
Bir yazılım müşterinin bilançosunda 10 milyon TL alacak olduğunu saniyeler içinde söyleyebilir.
Fakat o müşteriyi yıllardır tanıyan mali müşavir başka bir şey daha bilir:
Bu alacağın hangi müşterilerden oluştuğunu, tahsilat düzenini, şirketin nakit sıkıntısının nedenlerini ve işletme sahibinin önündeki riskleri bilir.
Teknoloji bize rakamı daha hızlı verebilir.
Mesleki değerimiz ise giderek o rakamın ne anlattığını doğru okuyabilmekte ortaya çıkacaktır.
Sonuç: Bazen Asıl Bilgi, Bilançoda Olmayan Taraftadır
Bir işletmeyi değerlendirmek için bilanço vazgeçilmezdir.
Ancak bilanço son söz değildir.
Çünkü işletme; kasadan, bankadan, stoktan, alacaktan, duran varlıktan ve borçtan ibaret değildir.
İşletmenin müşterileri vardır. Çalışanları vardır. İtibarı vardır. Tecrübesi vardır. Riskleri vardır. İlişkileri vardır. Ve en önemlisi, bir geleceği vardır.
Bunların tamamını aynı anda tek bir finansal tabloya sığdırmak mümkün değildir.
Bu nedenle bir bilanço önüme geldiğinde artık yalnızca içindeki rakamlara bakmanın yeterli olmadığını düşünüyorum.
Elbette önce şunu soracağız:
“Rakamlar doğru mu?”
Sonra:
“Bu rakamlar bize ne anlatıyor?”
Fakat bence iyi bir mali müşavirin sorması gereken üçüncü bir soru daha var:
“Bu rakamlar bize neyi anlatmıyor?”
Bazen işletmenin gerçek durumunu anlamamızı sağlayan en önemli soru tam olarak budur.
Cem Gök
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir